Le Trésor du breton écrit Teñzor ar brezhoneg skrivet
Ce blog s'inscrit en complément de la Chronique Brezhoneg : trésor du breton écrit publiée dans Ouest-France dimanche. Vous y trouverez les textes intégrals et leurs traductions ainsi que des éléments de bibliographie et des liens internet pour en savoir plus. Amzer ar brezhoneg skrivet a ya eus ar bloaz 800 betek vremañ. Kavout a reoc'h amañ ar pennadoù en o hed hag o zroidigezh ha war an dro un tamm levrlennadurezh hag al liammoù internet da vont pelloc'h ganti ma peus c'hoant.

Un eskemm kaoc’h-ki pe penaos kejañ gant Bob Marley himself

Eun eskemm kaoh-ki
pe penaoz keja gand Bob Marley himself !

Eskemm ti a zo eun tammig e-giz foar Vikael. Lakaet ‘vez poltred an ti war eul lehienn internet, ha gortoz higenni unan bennag c’hoant gantañ abuzi e amzer e Kerne-Izel.
Ar bloaz-se ‘oa deuet ganeom tud euz al Lengadòc. Lakaet ‘oa bet devez d’ar sadorn, deze d’en em gaoud du-mañ ha deom d’en em gaoud du-ze.
Sed oa deuet ganeom ar mennoz fall da chom da labourad beteg ar fin, da lared eo, beteg ar gwener d’abardaez.
Tro mare merenn-vihan e klevom kloh ar pellgomz skañv o seni, an itron Marlet gand he fouez-mouez okitan o lar’ deom e oant en em gavet er vro abretoh, ha c’hoant gante saludi ahanom, evid ober tro an ti ganeom. O soñj edont da vond da gousked en eun ostalidi bennag.
Diêz oa d’ober mod all eged pedi aneze da goania ha da chom da gousked, pa ne oant nemed daou. O bugale ‘oa da zond pelloh.

Evel-just, setu ma teu reuz el labour, ha red eo chom beteg penn ha beteg dreist penn. ‘Vijem ket er gêr a-raog eiz eur hanter bennag.

Dre voneur e oa ar vugale vraz nepell sed ma ‘z int bet galvet war ar prim da zond war-dro an degemer, deze da brena boued evid an oll. Kinniget ‘oa deze prena meloñs, ha bouchée à la reine da domma buan e-barz ar forn.

Degouezet er gêr, eun tammig pres warnom, an daou eskemmer a oa aze, sichant an tamm aneze, tommet o hlipenn moarvad gand an apero kinniget deze gand ar vugale. O selled ouz penn ar re-mañ e weled dioustu e oa deuet ar vegenn euz Okitania beteg ennom.
– Bonjour, je suis Cécile et voici mon mari Robert, mais tout le monde l’appelle Bob, à cause du nom de famille bien sûr… Hi, hi, hi !
Ha Bob lorh ennañ, bleo war e vruched, gwalennou ouz e vizied, lunedou Ray-Ban du war e fri hag eur bragou-jeans striz da lakaad war-wel e votou « cow boy » hag e hourelez vediteranean, o konta deom peb tra war Bob Marley. An oll bladennou en-doa er gêr, gouest ‘oa da gana e ganaouennou, eet oa da Amerika evid gweled anezañ ha me ‘oar …
Ganeom ne oa nemed Alan Stivell da lakaad war an daol, med an den a ouie peb tra dija war on Alan broadel.
Eet ‘oa ar gaoz war ar boued, goud a ouie peb tra war ar boued-mor, pegoulz e oa ar gwella mare evid an istr, ar meskled, ar hranked siliou. Eur maill, pe kentoh eur morzol, e oa war ar pesketa war an aot ha kentel ‘oa greet deom war ar mod da gaoud chifretez, kranked-saoz, meskled, birinig …
Tañva en-doa greet ar hig-ha-farz, ar houign-amann, ar hrampouez gwiniz du, klevet en-doa kaoz euz an Eddu, ar chouchenn a oa kazimant e zied pemdezieg.
Ar horniou brava da weled ? Kudenn ebed, eet e oa e Beg ar raz, e Beg an Dorchenn, e Beg an Oded, e Beg ar Fri, e Beg ar C’havr, e Beg Leger… hag e oa ar pal gantañ lakaad e wreg da gaoud eur sell war gement teñzor euz Breiz peurbadel. Ar beg braz ne zihane ket anezañ da vala komzou. Ha ne oam nemed da vare an apero !

Keit ha ma oam o kleved kentel, edod oh aoza koan en ti. Deuet ‘oa ma merh d’ober sin din da zond, ha lezel Bob da varvaillad pelloh. Evid koan o-doa faziet ar vugale : prenet moullou-toaz d’ober bouchées à la reine med ne oa tamm boued ebed e-barz ! Eun tamm enervet e oa an dud er guzun. Sed me da lammad e ti Leclerc da zeg eur nemed kart da brena eun dra bennag da zebri.

Echu pred ganeom tro hanternoz. Div eur kaoz gand Bob Marley, a oa e wreg o c’hoarzin hi hi hi beb taol ma tispake e ouiziegez. Hag e oa c’hoaz ar malizennou d’ober.

En em gavet er baradoz er Hreisteiz burzuduz, e troad al Larzac, sed ma oam da nav eur noz e ti Bob ha Cécile. Eun ti ordinal, en eur straed ordinal, en eur gêr ordinal, en eun tamm euz al Lengadòc ne yee ket kreñv al leoriou-hencha-touristed warnañ.

Teir bazenn, eul lamm en ti, lodenn ar hao, ha daouzeg pazenn uhelloh, neiz ar famill :
A-zehou, ar gegin a skoe ouz eun ti all, ken ordinal all, en tu all d’ar straed striz. Astennet en eur gador lien war ar pondalez e-tal deom, eur vaouez koz a zelle ouzom. Er hreisteiziou don e vezer o klask êr sin da vare rouz-noz. Bemnoz e vo aze o selled piz ouz e amezeien, ouzom.
A-gleiz, ar zal gand an daol vraz. Warni, eur voutaillad gwin euz ar vro ha gwestell gand eoul olivez. Se ‘oa ar prof degemer. Ouz ar voger, poltredou Bob Marley, fotoiou ar famill Marlet er Stadou-Unanet war roudou Bob Marley, eun t-shirt Bob Marley, hag ar horn hi-fi gand pladennou c’hwi ‘oar piou.
A-gleiz toud, ar gambr, greet a-nevez, propig gand eur horn strinkadenn digor ‘tal ar gwele. N’om ket bet pell o kompren perag.
Er solier e oa kambr ar vugale, ne oa roud ebed euz Bob Marley ouz ar mogeriou.

Peleh mond da gluda ? En neh e ree 40 ° dindan an doenn, e-kreiz 35° hag er hao 30°. En traoñ e oa an tele, setu renket evid ar verh. Ne oa ano ebed da vond d’al laez, war-nez beza poazet ha rostet. Setu ni e kambr Bob ha Cécile.

Gortozet on-eus e-pad an noz eun tamm freskijenn, en aner. An tu nemetañ d’ober eun distan e oa lakaad dour yen da redeg, setu perag e oa dor zigor gand ar strinkadenn. Dor zigor, ha prenistri digor, ‘oa red evid chom beo.

Eur sell distruj war ar gwrezvuzulier a lakae ahanom da 32° da darz an deiz (ar mare freska), da nav eur e oam gand 35°, da greisteiz gand 42°. Ne oa ket tu lakaad e fri er-mêz, ne oa ket tu ober kousk-aez. Sed e oa eur wezenn-dill e-kreiz eur porz bihan : an disheol, brava ijinadenn an Ao. Doue. Med ne oa tamm êr ebed, ha war al leur, linennadou merien ruz oh ober o zamm tromeni, hag en êr, gwesped ha sardoned o troidella.

Diouz noz, dre ma oa digor an ti, on-eus bet emganniou kizier, nijadennou eskell-krohen, eur gaouenn zoken a oa deuet er wezenn-dill da spia war or c’hoantou kousked.

An tu nemetañ on-oa kavet da dreuzveva eo c’hoari skrabell etre diou wenterez a vent vraz kavet ganeom en ti.

– Vous avez un pays formidable ! a lare deom Cécile, he-doa pellgomzet da houzoud hag-eñ e oam brao en o zi : 30 derez, oabl boull, mor klouar, barbecue, apero dindan skeud an dervenn vraz, Breiz a oa deut da vezañ paradoz Europa da vare ar pennad gwrez ruz ‘oa bet en hañv 2003. Komite rannvroel an douristelez a ‘oa savet birvill er servijou. Tennet ‘oa bet fotoiou gante ar bloaz-se evid deg vloaz, ha rezon o-deus bet rag dibaoe …

Ha ni ‘oa kollet e-kreiz forn al Lengadòc, fêzet gand an dommijenn bounner ha dreist-oll, heb tu ebed da zistroi d’ar gêr peogwir e oa Bob ha Cécile war on neiz.

Setu program eur prantad vakañsou euz ar henta leh ne oa nemed eur pal, klask eun tamm êr fresk :
– Mond war ar menez tosta (1 600m) ? 8° nebeutoh eged en traoñ, pez a dalv 42° – 8 = 34°. Teir eurvez hent da vond ha kemend-all da zond war or hiz.
– Mond beteg ar Mor Kreizdouarel ? Div eur hent gand gweturiou stok-ouz-stok peb leh. Tammou trêzennou louz ha meineg gand bezin brein e dour klouar leun a holen.
– Mond d’ar zoo braz Sigean ? Brao e oa deom er harr klimatizet, med ken tomm e oa, e oa skoachet an oll loened e toullou, keviou, disheoliou pell euz an hent leh e rankem chom. Setu on-eus gwelet eur jirafenn, a-bell.
– Gober eun tamm tro er heviou gwin ? Ober a ra vad spontuz eva gwin dindan an heol sard ha lirzin.
– Pourmen war al Larzac ? Ne oa kañval ebed da zougen ahanom.
– Eur poull-dour er stêriou ? Du-hont ‘vez sunet an dour da lakaad ar paour-kêz plant da greski, ar pez a lak ar poullou da veza ken rouez hag oaziz er Sahara. An disterra poull zo leun a vugale safaruz bern-war-vern.
– Sevel or fri war ar staliou ? Serret e oant d’an endero.

‘Benn ar fin e oa deut brao deom selled ouz Tro Bro Frañs war varh-houarn er hao, c’hoari skrabell etre diou wenterez, pourmen en oto glimatizet ha mond d’ar sinema freskaet e Montpellier. Brao e oa deuet ganeom an hañv-ze.

– Ça s’est bien passé ?
– Formidable, on a fait venir tous nos cousins qui crevaient de chaud en Touraine et en Vendée, les enfants ont campé dans le jardin, c’était génial ! Vive la Bretagne !

Ugent den en ti e-pad teir sizun ! Géniale e oa ivez ar fakturenn zour !

Setu va zud kêz, eun tañva euz an eskemm gwasa a zo troet da wallhuñvre, eun avañtur da lakaad war gont an amzer ha personelez dibar an eskemmer. Trizeg gwech all on-eus bet tro da eskemm tiez, heb kudenn ebed !

Pennad orin / Texte original

Troidigezh / Traduction

Gouzout Muioc’h / Pour aller plus loin